Maorysi

Maorysi zamieszkiwali Nową Zelandię na długo przed przybyciem pierwszych Europejczyków i ich uważa się ze rdzennych mieszkańców kraju. Są najprawdopodobniej potomkami Polinezyjczyków z wysp wschodniej części Oceanu Spokojnego (m.in. Tahiti, Hawaje, wyspy Cooka), którzy migrowali na tereny Wyspy Północnej od około  1280 roku. Zajmowali się uprawą ziemi, rybołówstwem i hodowlą, ale zasłynęli również jako waleczni wojownicy, uzdolnieni rzeźbiarze, budowniczy i artyści tatuażu. Po kolonizacji brytyjskiej (początki 19 -tego wieku) zaczęli przejmować europejską kulturę i styl życia. Pomimo dążeń do zeuropeizowania, ich bogata kultura przetrwała i obecnie zachęca się ich (jak również i inne grupy etniczne) do kultywowania i pielęgnowania swojej tradycji i zachowania odrębności kulturowej. Organizuje się liczne ceremonie maoryskie, obchody ku czci ich przywódców, także liczne oficjalne imprezy państwowe odbywają się z towarzyszeniem ceremonii maoryskich. Maorysi stanowią 14% populacji kraju i ich kultura jest ważną częścią tożsamości Nowej Zelandii i integralną częścią kultury nowozelandzkiej. Obecnie przeżywa renesans i wzrost zainteresowania nią. Cieszy się też dużym zainteresowaniem wśród odwiedzających Nową Zelandię turystów. Zetknięcie się z nią podczas pobytu w Nowej Zelandii jest zazwyczaj wspaniałym i unikalnym doświadczeniem. Odwiedzający z całą pewnością zauważą obecność kultury maoryskiej już w języku i codziennym życiu – wiele nazw miejsc wywodzi się z języka maoryskiego, wiele słów i zwrotów maoryskich na stałe weszło w użycie do języka angielskiego. Najbardziej znane zwroty i wyrażenia to:

Kia ora -  Cześć, dzień dobry

Nau mai, haere mai – Witaj, Witajcie

Kei te pehea koe – Co słychać?

Językiem maoryskim posługuje się około 23% mieszkańców Nowej Zelandii i jest traktowany jako skarb narodowy, podejmowane są liczne inicjatywy mające na celu jego ożywienie i utrzymanie w użyciu.  Język maoryski jest językiem urzędowym obok języka angielskiego.

Od wielu wieków Maorysi przekazują swoją kulturę z pokolenia na pokolenie za pomocą muzyki, sztuki, rzemiosła artystycznego i ustnych przekazów.  Tożsamość maoryska jest nierozerwalnie związana z mitami, wierzeniami, tradycjami, a zewnętrznymi przejawami  do dnia dzisiejszego są sztuka, rzeźbiarstwo, tkactwo, charakterystyczne maski, ceremonie i sztuka tatuażu (ta moko). Maorysi są mistrzami tatuażu. Whakairo to z kolei maoryska sztuka rzeźbienia we wszelkich dostępnych im surowcach takich jak drewno, kamień, kości, muszle. Maorysi łączą sztukę i wierzenia, sztuka jest ich sposobem na porozumiewanie się z bogami, ich rzeźby często przedstawiają postacie mitologiczne. Dominujące kolory czerwony, czarny i biały również mają swoje symboliczne znaczenie. Ogromne wrażenie robią maoryskie przedstawienia grupowe (kapa haka) na które składają się rytmiczne tańce i śpiewy oraz pokazy waleczności w pełnych energii tańcach wojennych (haka). Innym popularnym tańcem jest taniec  poi. Są to niezwykle dynamiczne pokazy, budzą zachwyt i cieszą się dużą popularnością wśród turystów.

W Rotorua (Wyspa Północna) i właściwie w całym kraju organizuje się dla turystów specjalne ceremonie powitalne w maoryskim stylu odbywające się w marea (miejscu spotkań). Turyści najczęściej uczestniczą w tradycyjnej ceremonii powitalnej powhiri.  Powhiri najczęściej rozpoczyna się na zewnątrz  marea od wero (wyzwania) podczas którego wojownik maoryski z taiaha (maoryską bronią) w ręce, jako gospodarz,  usiłuje wybadać  czy przybyli to przyjaciele czy może wrogowie. Podczas takiej ceremonii zdarza się, że wojownik prosi przybywających gości o podniesienie jakiegoś symbolicznego przedmiotu (położonego przez niego na ziemi) na znak, że przybywają w pokojowych celach. Następnie starsze kobiety maoryskie wykonują karanga, wezwanie w kierunku gości zapraszające do wejścia na teren marea na które to wezwanie odpowiadają jako pierwsze kobiety. Potem wszyscy powolnym krokiem, w ciszy wchodzą na teren marea , kobiety przed mężczyznami.  Następnie jest czas na whaikorero - przemowy (najczęściej w wykonaniu starszych mężczyzn), waiata - pieśni (często nawiązujące do przemów), i na koha czyli przekazanie prezentu gospodarzom. Na zakończenie formalnego powitania odbywa się hongi – ceremonia polegająca na dotknięciu się nosami i na koniec kai czyli maoryski poczęstunek.

Kultura maoryska to również liczne legendy i opowieści . Jedna z legend, Maui opowiada o stworzeniu Nowej Zelandii – bohaterem tej legendy jest półbóg Maui, który pewnego dnia wybrał się na ryby i za pomocą magicznego haczyka złowił olbrzymią rybę. Ryba była tak ogromna, że aby ją wyciągnąć  z wody musiał wezwać na pomoc swoich czterech braci. Wyłowiona ryba to Wyspa Północna Nowej Zelandii, jej ogon to północ Wyspy a głowa to południe.